Waar kunnen we dit bijzondere theaterseizoen beter mee openen dan met de tragedie der tragedies? Oedipus is een van de beroemdste toneelstukken ooit. Tweeëneenhalfduizend jaar oud, en nog steeds bloedstollend spannend.

Je zou Oedipus de allereerste ‘psychologische thriller’ kunnen noemen. Had de grote dichter Sophocles het stuk gisteren geschreven, dan hadden de producenten van Netflix er vast een moord voor gepleegd om er een meerdelige ‘whodunnit’ van te maken. 

Als ze dat tenminste zouden durven, want qua thematiek gaat het om pittige kost. Én het is een misdaadverhaal van een heel speciale soort. De titelheld is speurder, dader, slachtoffer en uiteindelijk ook rechter in één. Eerst wil hij de waarheid niet onder ogen komen; dan wil hij haar tegen elke prijs boven water krijgen. De misdaad die hij onderzoekt blijkt hij zélf gepleegd te hebben… Dat wist hij niet, en tóch straft hij uiteindelijk zichzelf.

Beroemd is het stuk natuurlijk geworden door het Oedipuscomplex. Dat is de term waarmee Sigmund Freud de psychologische gezinsverhoudingen tussen vader, moeder en zoon beschreef. Maar we kunnen er ook door een andere bril naar kijken. Dan is Oedipus behalve een analyse van de menselijke ziel, ook een verhaal over een bevlogen politicus. De titelheld is een voorbeeldige koning, een groot staatsman zouden we tegenwoordig zeggen. Hij was onwetend toen hij zijn fouten maakte. Hij draagt in moreel opzicht dus geen schuld. Toch neemt hij verantwoordelijkheid voor zijn daden. Hij heeft beloofd om zijn volk te verlossen van de verwoestende epidemie die zijn stad teistert als straf is voor wat hij heeft gedaan.

Regisseur Eva Lemaire: ‘Aan het begin van het stuk probeert de blinde ziener Teiresias aan Oedipus duidelijk te maken dat hij zélf de dader is die hij zoekt. Als machthebber had Oedipus ervoor kunnen kiezen om de zaak in de doofpot te stoppen. Het tegendeel gebeurt. Hij beslist om alles ten overstaan van zijn volk aan te gaan. Dat is ongelofelijk moedig van hem. Hij doet wat bijna geen politicus durft. Hij is open en eerlijk. Transparantie is het moderne modewoord daarvoor. Misschien niet zo’n slecht idee om deze oeroude tragedie als huiswerk op te geven aan iedereen die zich vandaag de dag verkiesbaar wil stellen? Ik geloof wel dat het dan nog goed zou kunnen komen met onze democratie.’

TEKST Sophocles BEWERKING/ DRAMATURGIE Alexander Schreuder REGIE Eva Lemaire REGIE-ASSISTENT Tabe Bosma KOSTUUM Marian Hoefnagels DECOR David van der Wees LICHTONTWERP Shenzi Droog SPEL Edouard Kain, Valentijn de Jonge, May Holleman